Những bộ phim ngắn, siêu ngắn theo mô-típ tổng tài, ngoại tình, đánh ghen,.. với kịch bản phi lý, đang tràn ngập trên các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok và thu hút hàng triệu lượt xem.
Sự phổ biến chóng mặt của dòng nội dung này không chỉ phản ánh thị hiếu giải trí của bộ phận khán giả, mà còn đặt ra nhiều vấn đề đáng suy ngẫm về định hướng văn hóa và chất lượng nội dung trong môi trường số.
Không thể xem là giải trí ”ăn liền”, vô hại
Chia sẻ với PV Báo Điện tử VTC News, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội bày tỏ sự lo ngại trước sự lan rộng của các sản phẩm giải trí mang tính “ăn liền”, đặc biệt là dòng phim ngắn “tổng tài”, ngoại tình, đánh ghen.
Theo ông, việc các nội dung này được sản xuất ồ ạt và phổ biến tràn lan có thể làm suy giảm gu thẩm mỹ của khán giả, đồng thời ảnh hưởng đến sự phát triển sáng tạo của điện ảnh – truyền hình Việt Nam..
Khi người xem dần quen với những câu chuyện đơn giản, thiếu chiều sâu, thiên về yếu tố kịch tính và hào nhoáng, họ có thể đánh mất khả năng cảm thụ những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao và đòi hỏi tư duy. Đây là hệ quả đáng lo ngại, bởi thị hiếu của công chúng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng sự phát triển của nền nghệ thuật.
Dòng phim ngắn với những tình tiết phi lý, nội dung tranh cãi vẫn thu hút nhiều lượt xem. (Ảnh minh hoạ)
Một thị trường khán giả dễ dãi sẽ không tạo đủ áp lực để các nhà làm phim đầu tư nghiêm túc, nâng cao chất lượng sáng tạo. Vì vậy, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, cần có cái nhìn tỉnh táo và thận trọng hơn trước hiện tượng này, thay vì xem đó chỉ là một trào lưu giải trí đơn thuần.
Thực tế, không chỉ Việt Nam đối mặt với làn sóng phim ngắn, siêu ngắn này. Tại Trung Quốc, dòng micro-drama từng phát triển bùng nổ với các mô-típ tương tự, nhưng cũng kéo theo nhiều hệ lụy về nội dung lệch chuẩn.
Cơ quan quản lý Trung Quốc triển khai hàng loạt biện pháp mạnh tay. Trong giai đoạn 2022–2023, hơn 25.000 bộ phim ngắn với khoảng 1,4 triệu tập bị gỡ bỏ do chứa yếu tố khiêu dâm, bạo lực, thô tục hoặc cổ xúy giá trị lệch lạc. Các nền tảng lớn như Douyin hay WeChat cũng buộc phải siết chặt kiểm duyệt, chủ động loại bỏ nội dung vi phạm.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, đây là ví dụ cho thấy nếu không có sự can thiệp kịp thời, thị trường nội dung số rất dễ bị lấn át bởi những sản phẩm chạy theo lượt xem, bỏ qua giá trị văn hóa.
Cần cách tiếp cận cân bằng, không cực đoan
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng vấn đề không nằm ở việc tồn tại hay không dòng phim tổng tài, mà là cách xã hội và cá nhân ứng xử với nó.
“Khi một dòng phim chiếm lĩnh thị trường, sức lan tỏa rộng rãi trong giới trẻ, thì chắc chắn nó sẽ để lại những hệ quả, dù tích cực hay tiêu cực. Nếu chúng ta bỏ qua, coi đó chỉ là chuyện thị hiếu nhất thời, nguy cơ để những khuôn mẫu lệch lạc ngấm ngầm định hình trong tư duy và lối sống của người trẻ là có thật”.
ong-bui-hoai-son.jpgPGS.TS Bùi Hoài Sơn, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Văn hoá xã hội của Quốc hội
Điều quan trọng là cần có cách tiếp cận cân bằng, vừa tôn trọng tự do sáng tạo của người làm phim, vừa có định hướng phù hợp để các sản phẩm văn hóa không chỉ phục vụ nhu cầu giải trí ngắn hạn mà còn góp phần xây dựng giá trị và nâng cao đời sống tinh thần.
Sự định hướng này, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, không chỉ đến từ chính sách quản lý mà còn từ vai trò của truyền thông, giới chuyên môn và đặc biệt là giáo dục thẩm mỹ cho công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Điều cần thiết là thúc đẩy sự đa dạng trong sáng tạo, để khán giả có nhiều lựa chọn hơn từ phim nghệ thuật, lịch sử đến những tác phẩm hiện đại mang giá trị nhân văn. Khi khán giả có đủ bản lĩnh để lựa chọn những tác phẩm nghệ thuật chân chính, những bộ phim “mì ăn liền” độc hại sẽ tự khắc bị đào thải.
Giải pháp đa chiều từ quản lý, nền tảng đến người dùng
Ở góc độ truyền thông, PGS.TS Nguyễn Vũ Thăng Long, giảng viên Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng để giải quyết tận gốc vấn đề, cần sự phối hợp đồng bộ từ nhiều phía.
Về góc độ cơ quan quản lý, cần siết chặt cơ chế phân loại và nhận diện nội dung độc hại, từ đó gắn nhãn cảnh báo hoặc hạn chế phân phối. Bên cạnh đó, cần chế tài các nền tảng vi phạm hay chậm trễ nhận diện và ngăn cản nội dung độc hại, hay nhưng tương tác các kênh chuyên sản xuất nội dung lệch chuẩn đạo đức.
Cần siết chặt cơ chế phân loại và nhận diện, từ đó gắn nhãn cảnh báo hoặc hạn chế phân phối những bộ phim ngắn, siêu ngắn có nội dung độc hại. (Ảnh minh hoạ)
Ông đề xuất xây dựng cơ chế khuyến khích các nhà sáng tạo nội dung tích cực mà vẫn hấp dẫn, tạo hệ thống phân hạng cho những người tạo nội dung lành mạnh để từ đó họ có các lợi ích nhiều hơn về kinh tế, tài trợ thương hiệu.
Một trong những yếu tố quan trọng nằm ở chính các nền tảng như YouTube, TikTok. Các nền tảng cần thiết kế lại thuật toán theo hướng cân bằng giữa mức độ tương tác và trách nhiệm xã hội. Không thể chỉ dựa vào lượt xem hay thời gian xem để phân phối nội dung, mà cần tính đến yếu tố giá trị và tác động xã hội.
Các nền tảng cũng cần triển khai hệ thống bộ lọc tự động nhằm phát hiện và hạn chế nội dung cực đoan, phản cảm hoặc “lách luật”. Đồng thời, ưu tiên hiển thị các nội dung có giá trị giáo dục, thẩm mỹ hoặc được xác thực hay giới thiệu bởi các tổ chức uy tín.
Bên cạnh quản lý và công nghệ, yếu tố con người vẫn đóng vai trò then chốt. Theo PGS.TS Nguyễn Vũ Thăng Long, giải pháp bền vững nhất là nâng cao “sức đề kháng văn hóa” của người dùng thông qua giáo dục.
Việc phổ cập kiến thức về văn hóa số cần được đẩy mạnh ở nhiều độ tuổi, giúp người dùng nhận diện nội dung độc hại và hiểu rõ tác động của nó. Khi có đủ nhận thức, người dùng sẽ không còn bị cuốn theo những nội dung giật gân, thiếu lành mạnh.
Người dùng cũng cần được khuyến khích chủ động sử dụng các công cụ như “báo cáo” hay “không quan tâm” để góp phần điều chỉnh thuật toán theo hướng tích cực hơn.
Ngoài ra, các thương hiệu cần có bộ tiêu chuẩn an toàn thương hiệu (Brand Safety), kiên quyết không đặt quảng cáo trên các kênh sản xuất nội dung “rác”. Khi “nguồn mạch kinh tế” bị cắt đứt, nội dung độc hại sẽ tự khắc giảm bớt.
