Vừa qua, Hội đồng Nguyễn Phúc Tộc Việt Nam (Hoàng tộc Nhà Nguyễn) ban hành Thông cáo đặc biệt về việc “yêu cầu và đề nghị tôn trọng sự thật lịch sử trong các tác phẩm nghệ thuật, điện ảnh lấy cảm hứng từ Triều Nguyễn”. Thông cáo có sự tán thành và ủng hộ của hai người con trực hệ của vua Bảo Đại là Hoàng tử Bảo Ân và Hoàng tử Patrick Edouard Nguyễn Phúc.
Trong thông cáo, Hội đồng cho biết thời gian qua ghi nhận một số tác phẩm điện ảnh lấy cảm hứng từ lịch sử Triều Nguyễn, trong đó có những chi tiết hư cấu liên quan đến Cựu hoàng Bảo Đại, Hoàng hậu Nam Phương và Hoàng Thái hậu Từ Cung. Theo Hội đồng, cách xây dựng hình tượng và một số tình tiết trong các tác phẩm này đã gây nhiều ý kiến trái chiều, đồng thời có nguy cơ tạo ra nhận thức chưa chính xác về các nhân vật và bối cảnh lịch sử.
Hội đồng Nguyễn Phúc Tộc Việt Nam khẳng định mọi tác phẩm lấy cảm hứng từ lịch sử đều có quyền sáng tạo nghệ thuật. Tuy nhiên, việc áp đặt các quan niệm, chuẩn mực đạo đức, tâm lý hay giá trị xã hội của thế kỷ XXI vào bối cảnh lịch sử cần được cân nhắc thận trọng. Theo Hội đồng, những diễn giải thiếu căn cứ hoặc không phù hợp với bối cảnh lịch sử có thể khiến công chúng hiểu nhầm, đặc biệt với các nhân vật và sự kiện có thật đã được ghi nhận trong các nguồn tư liệu.
Đối với việc xây dựng hình tượng các nhân vật lịch sử, Hội đồng cho rằng việc khắc họa Cựu hoàng Bảo Đại, Hoàng hậu Nam Phương và Hoàng Thái hậu Từ Cung cần dựa trên những nguồn tư liệu đáng tin cậy như tài liệu lưu trữ, thư từ, hồi ký, nhật ký, hình ảnh và lời chứng của những người liên quan.
Thông cáo cũng lưu ý, nếu các chi tiết hư cấu không có cơ sở lịch sử rõ ràng nhưng vẫn gắn trực tiếp với danh tính nhân vật lịch sử thì có thể ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của các bậc tiền nhân, đồng thời gây tổn thương đối với hậu duệ và những người đang nghiên cứu, bảo tồn các giá trị lịch sử của Triều Nguyễn.
Để hài hòa giữa quyền tự do sáng tạo nghệ thuật và trách nhiệm với lịch sử, Hội đồng kiến nghị các đơn vị sản xuất, phát hành minh bạch cơ sở tư liệu đối với những chi tiết hư cấu khi giới thiệu tác phẩm dựa trên nhân vật hoặc sự kiện lịch sử; có hình thức giải thích hoặc chú thích rõ ràng đối với các nội dung hư cấu dễ khiến công chúng hiểu nhầm là sự thật lịch sử. Trong trường hợp không thể chứng minh bằng nguồn tư liệu lịch sử đáng tin cậy, Hội đồng đề nghị cân nhắc thay đổi tên nhân vật để tránh gây nhầm lẫn với nhân vật có thật.
Hội đồng Nguyễn Phúc Tộc Việt Nam nhấn mạnh luôn tôn trọng quyền tự do sáng tạo nghệ thuật và đánh giá cao các tác phẩm góp phần lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc, song cũng có trách nhiệm bảo vệ danh dự các bậc tiền nhân và gìn giữ tính trung thực của lịch sử.
Trao đổi về những ý kiến liên quan đến bộ phim “Hoàng hậu cuối cùng”, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường cho biết: “Đến thời điểm này, Cục Điện ảnh chưa có cơ sở để đưa ra bất kỳ kết luận nào về bộ phim, bởi tác phẩm chưa hoàn thành và chưa được trình Hội đồng thẩm định theo quy định của Luật Điện ảnh”.
Theo ông Đặng Trần Cường, mọi tác phẩm điện ảnh đều phải được xem xét trên cơ sở toàn bộ nội dung hoàn chỉnh. Việc nhận xét hoặc kết luận khi chưa tiếp cận đầy đủ tác phẩm sẽ khó bảo đảm tính khách quan, công bằng đối với nhà làm phim cũng như công chúng.
Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường
Lãnh đạo Cục Điện ảnh cũng cho biết Đảng và Nhà nước luôn khuyến khích phát triển công nghiệp văn hóa, trong đó điện ảnh là một ngành công nghiệp sáng tạo. Việc khai thác nhân vật, sự kiện hay bối cảnh lịch sử làm chất liệu sáng tác là hoạt động bình thường của điện ảnh Việt Nam cũng như thế giới. Tuy nhiên, quyền tự do sáng tạo luôn phải đi cùng trách nhiệm tôn trọng lịch sử, văn hóa và các giá trị được pháp luật bảo vệ.
Đối với những bộ phim sử dụng trực tiếp tên tuổi các nhân vật lịch sử hoặc khai thác các sự kiện có ảnh hưởng lớn đến xã hội, Hội đồng thẩm định sẽ xem xét kỹ nhiều yếu tố, từ nội dung, bối cảnh, cách thể hiện đến tác động xã hội của tác phẩm, bảo đảm việc đánh giá được thực hiện khách quan, toàn diện và đúng quy định của Luật Điện ảnh.
Về thông cáo của Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam, ông Đặng Trần Cường cho biết Cục Điện ảnh ghi nhận và tôn trọng ý kiến của các tổ chức, nhà nghiên cứu, dòng tộc và công chúng quan tâm đến lịch sử, văn hóa dân tộc. Theo ông, đây là những thông tin tham khảo trong quá trình thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Tuy nhiên, “quyết định cuối cùng về việc phổ biến bộ phim sẽ được đưa ra trên cơ sở kết quả thẩm định của Hội đồng và các quy định của pháp luật”.
Ông cũng khẳng định nguyên tắc làm việc của cơ quan quản lý: “Cục Điện ảnh không đánh giá một bộ phim bằng dư luận, cũng không bảo vệ một bộ phim bằng cảm tính. Mọi quyết định đều được thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật”.
Trả lời câu hỏi về ý kiến cho rằng “Hoàng hậu cuối cùng” đã làm sai lệch lịch sử, Cục trưởng Cục Điện ảnh tiếp tục khẳng định: “Ở thời điểm này, chưa có cơ sở để khẳng định bộ phim có làm sai lệch lịch sử hay không, bởi tác phẩm chưa hoàn thành và chưa được Hội đồng thẩm định xem xét theo quy định của Luật Điện ảnh”.
Hoàng hậu cuối cùng là dự án điện ảnh do bộ đôi đạo diễn Bảo Nhân và Nam Cito thực hiện sau hơn 6 năm phát triển.
Theo ông, điện ảnh lấy cảm hứng từ lịch sử không đồng nghĩa với việc được phép xuyên tạc lịch sử. Một nền điện ảnh muốn phát triển cần khuyến khích các nhà làm phim mạnh dạn khai thác đề tài lịch sử, nhưng mọi tác phẩm phải được đánh giá trên cơ sở phiên bản hoàn chỉnh, trong tổng thể bộ phim và theo các tiêu chí của Luật Điện ảnh.
Lãnh đạo Cục Điện ảnh nhấn mạnh cơ quan quản lý luôn bảo đảm hài hòa giữa hai nguyên tắc: khuyến khích quyền tự do sáng tạo nghệ thuật và yêu cầu mọi hoạt động sáng tạo phải tuân thủ pháp luật, tôn trọng lịch sử, gìn giữ các giá trị văn hóa dân tộc. Kết luận cuối cùng chỉ được đưa ra sau khi Hội đồng thẩm định xem xét đầy đủ tác phẩm theo đúng quy định, và đây là nguyên tắc áp dụng đối với tất cả các bộ phim, không riêng Hoàng hậu cuối cùng.
“Hoàng hậu cuối cùng” là dự án điện ảnh do bộ đôi đạo diễn Bảo Nhân và Nam Cito thực hiện sau hơn 6 năm phát triển. Phim lấy cảm hứng từ cuộc hôn nhân giữa vua Bảo Đại và Nam Phương Hoàng hậu, khai thác câu chuyện về tình yêu, gia đình, danh phận và những lựa chọn của các nhân vật trong những năm cuối triều Nguyễn. Tác phẩm đánh dấu sự trở lại màn ảnh rộng của Tăng Thanh Hà trong vai Nam Phương Hoàng hậu, cùng Ma Ran Đô trong vai vua Bảo Đại và dự kiến khởi chiếu vào ngày 5/3/2027.
