Thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua một cú sốc lớn khi giá xăng dầu tăng mạnh tại hàng loạt quốc gia sau khi xung đột Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung. Theo tổng hợp từ Global Petrol Prices và các hãng tin quốc tế, chỉ trong vài tuần từ cuối tháng 2 đến giữa tháng 3/2026, giá nhiên liệu đã tăng trên diện rộng, với nhiều quốc gia ghi nhận mức tăng từ 20% đến hơn 30%.
Theo Reuters và các nguồn phân tích năng lượng, nguyên nhân chính đến từ việc gián đoạn vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Điều này khiến giá dầu thô quốc tế tăng mạnh, kéo theo giá xăng bán lẻ tại các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu tăng nhanh chóng.
Nhiều quốc gia tăng giá xăng trên 30% chỉ trong vài tuần
Các quốc gia thu nhập thấp hoặc trung bình thấp chịu tác động nặng nề hơn nhiều trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng. Lào là một trường hợp tiêu biểu. Theo xếp hạng của Global Petrol Prices, trong khoảng thời gian từ 23/2-16/3, Lào có mức tăng đứng đầu thế giới (tăng 32,99%).
Giá xăng tại Lào hiện khoảng 50.000 đồng/lít. Với thu nhập bình quân đầu người năm 2025 chỉ khoảng 2.100–2.200 USD/năm (tương đương khoảng 4,5–4,8 triệu đồng/tháng), khả năng chịu đựng biến động giá nhiên liệu của người dân là rất hạn chế.
Trong nhóm các nước chịu tác động mạnh nhất, Australia nổi bật khi giá xăng tăng tới khoảng 31–32% chỉ trong chưa đầy một tháng, thuộc nhóm tăng nhanh nhất trong các nền kinh tế phát triển. Điều này xảy ra trong bối cảnh nước này phụ thuộc khoảng 90% vào nhiên liệu nhập khẩu, khiến thị trường nội địa dễ bị tổn thương trước biến động toàn cầu.
Pakistan là một ví dụ điển hình khi chính phủ nước này buộc phải tăng giá xăng khoảng 20%. Việc tăng giá này nhanh chóng lan sang toàn bộ nền kinh tế, làm gia tăng lạm phát và chi phí sinh hoạt, đặc biệt với nhóm thu nhập thấp.
Tại các quốc gia khác như Bangladesh, Sri Lanka hay Nepal, tình hình thậm chí còn nghiêm trọng hơn khi không chỉ giá tăng mà còn xuất hiện tình trạng xếp hàng mua xăng, hạn chế bán và phân phối theo hạn mức nhằm kéo dài nguồn dự trữ.
Ở các nền kinh tế lớn như Mỹ hay châu Âu, mức tăng giá xăng thường thấp hơn về tỷ lệ nhưng vẫn gây áp lực lớn lên lạm phát. Giá năng lượng tăng đã buộc nhiều chính phủ phải cân nhắc các biện pháp như trợ giá, giảm thuế hoặc khuyến khích tiết kiệm năng lượng.
Tại Trung Quốc, chính phủ thậm chí phải can thiệp bằng cách giới hạn mức tăng giá xăng dầu, dù chi phí nhập khẩu tăng mạnh, nhằm giảm tác động đến nền kinh tế và người tiêu dùng.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các cú sốc giá dầu như hiện nay có thể thúc đẩy các quốc gia thay đổi chính sách năng lượng, từ tăng dự trữ chiến lược đến đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo.
Nhiều quốc gia đã bắt đầu áp dụng các biện pháp khẩn cấp như khuyến khích làm việc từ xa, hạn chế đi lại hoặc trợ cấp nhiên liệu để giảm áp lực cho người dân.
