Khi người Iran đưa “vật thể lạ” xuống phố
Nhắc tới Iran, nhiều người thường nghĩ ngay tới một cường quốc dầu mỏ. Thế nhưng trong thực tế, bài toán nhiên liệu tại quốc gia này lại không hề đơn giản. Cuối năm 2025, Iran bắt đầu siết giá xăng với nhóm sử dụng nhiều, đó là người dân vẫn được mua 60 lít đầu tiên mỗi tháng với giá thấp , thêm 100 lít ở mức cao hơn, nhưng phần vượt quá 160 lít mỗi tháng sẽ bị tính theo mức giá cao hơn nữa. Chính phủ cho biết biện pháp này nhằm kiểm soát tiêu dùng và hạn chế nạn buôn lậu nhiên liệu, trong khi hạn mức dành cho taxi vẫn được giữ nguyên để tránh gây xáo trộn cho hệ thống vận tải công cộng.
Trong bối cảnh đó, trên đường phố Iran, đặc biệt với nhóm tài xế dịch vụ, taxi, xe bán tải hay những phương tiện phải di chuyển nhiều mỗi ngày, một giải pháp thích nghi ngày càng trở nên đáng chú ý là phương tiện hai nhiên liệu , tức có thể chạy bằng xăng và khí nén thiên nhiên. Với nhiều độc giả Việt Nam, đây có thể là một hình ảnh khá lạ lẫm, nhưng tại Iran, nó đang trở thành cách xoay xở rất thực tế để tiết kiệm từng lít xăng.
Thực ra, Iran đã theo đuổi hướng đi này từ nhiều năm trước. Một nghiên cứu thuộc dự án Iran 2040 của Đại học Stanford cho biết trong hơn 15 năm, nước này đã đưa ra nhiều chính sách ưu đãi để thúc đẩy phương tiện chạy khí nén thiên nhiên, đồng thời đầu tư mạnh vào hạ tầng tiếp nhiên liệu và sản xuất bình chứa, với mục tiêu cốt lõi là giảm tiêu thụ xăng trên phạm vi quốc gia. Theo nghiên cứu này, Iran hiện có hơn 4 triệu phương tiện dùng khí nén thiên nhiên lưu thông, thuộc nhóm lớn nhất thế giới.
Đất nước dầu mỏ nhưng lại thúc đẩy chuyển phương tiện chạy xăng sang dùng thêm khí nén
Điều đáng chú ý là thay vì chỉ kêu gọi tiết kiệm chung chung, Iran đang biến việc dùng nhiên liệu thay thế thành một chính sách cụ thể. Theo hãng tin năng lượng SHANA, trong năm qua, chính phủ nước này đã đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn nhiên liệu, trong đó có việc mở thêm các trạm nạp khí nén thiên nhiên , ký thỏa thuận với các hãng sản xuất để tăng số lượng phương tiện hai nhiên liệu và khôi phục chương trình chuyển đổi phương tiện chạy xăng sang loại có thể dùng đồng thời hai nguồn năng lượng.
SHANA cho biết Iran hiện có khoảng 2.360 trạm nạp khí nén thiên nhiên, với năng lực cung ứng lên tới 40 triệu mét khối mỗi ngày. Tuy nhiên, mức tiêu thụ thực tế mới chỉ quanh 16 triệu mét khối mỗi ngày, tức phần công suất chưa được khai thác vẫn còn rất lớn. Chính khoảng trống này khiến nhà chức trách muốn kéo thêm người dân sang sử dụng khí nén thiên nhiên để giảm áp lực cho xăng.
Không dừng ở lời kêu gọi, Tehran còn thúc đẩy việc chuyển đổi bằng những chương trình rất cụ thể. Từ giữa năm 2025, Iran triển khai đăng ký miễn phí để chuyển phương tiện chạy xăng sang phương tiện hai nhiên liệu đối với nhiều nhóm xe. Các xe công cộng như taxi, xe bán tải, xe chạy dịch vụ công nghệ có thể đăng ký và được đưa tới một trong 340 cơ sở chuyển đổi đang hoạt động trên toàn quốc. Ngay cả chủ xe cá nhân đời từ năm 2018 trở lên cũng nằm trong diện được tham gia chương trình này.
Cùng với đó, chính phủ còn ký hợp đồng để bổ sung 30.000 xe bán tải Nissan hai nhiên liệu vào đội xe vận tải quốc gia, với kỳ vọng giúp tiết kiệm khoảng 220 triệu lít xăng mỗi năm. Một thỏa thuận khác với Iran Khodro nhằm sản xuất 25.000 phương tiện hai nhiên liệu được cho là có thể giảm hơn 500.000 lít xăng tiêu thụ mỗi ngày khi đi vào vận hành.
Càng khan hiếm xăng, lợi thế của “vật thể sinh tồn” này càng lộ rõ
Vai trò của phương tiện hai nhiên liệu càng trở nên rõ hơn trong những thời điểm nguồn cung bị đặt dưới áp lực. Đầu tháng 3/2026, sau các vụ tấn công vào kho dầu ở Tehran và Karaj, giới chức Iran cho biết một số khu vực tạm thời phải áp trần tiếp nhiên liệu để bảo đảm việc phân phối diễn ra công bằng. Trong thông báo được Tehran Times dẫn lại, Công ty Phân phối Sản phẩm Dầu mỏ Quốc gia Iran khuyến nghị n gười dân hạn chế các chuyến đi không cần thiết, sử dụng thẻ nhiên liệu cá nhân khi đổ xăng ; đặc biệt, chủ các phương tiện hai nhiên liệu được khuyên nên chuyển sang nạp khí nén thiên nhiên để tránh chen chúc tại các cây xăng.
Chi tiết này cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: ở một đất nước nổi tiếng về dầu khí, phương tiện được xem là thuận tiện nhất trong lúc khó khăn lại không phải loại chỉ phụ thuộc vào xăng, mà là loại có thể linh hoạt đổi sang khí nén thiên nhiên. Nói cách khác, khi hạn mức xăng bị siết, giá bị điều chỉnh và nguy cơ ùn ứ tại trạm xăng xuất hiện, khả năng dùng thêm một loại nhiên liệu khác bỗng trở thành lợi thế sống còn.
Nhìn từ bên ngoài, những phương tiện hai nhiên liệu trên đường phố Iran có thể tạo cảm giác lạ lẫm, thậm chí khiến nhiều người liên tưởng tới một thứ gì đó bước ra từ tương lai. Nhưng xét từ góc độ đời sống, đây lại là câu trả lời rất thực dụng cho một bài toán quen thuộc: khi xăng không còn rẻ, không còn dồi dào và không còn dễ tiếp cận như trước, người dân buộc phải sáng tạo theo cách ít phô trương nhất, biến chính phương tiện của mình thành công cụ có thể “sống sót” nhờ hai nguồn năng lượng.
Theo Tehran Times, Reuters, Shana
