Thế các bạn tưởng trợ lý cá nhân là làm gì?
Những ngày gần đây,câu chuyện về công việc của trợ lý nghệ sĩbất ngờ trở thành tâm điểm tranh cãi trên mạng xã hội. Không phải là một scandal đình đám hay phát ngôn gây sốc, điều khiến dư luận chú ý lại đến từ những chi tiết rất đời thường: một người trợ lý được yêu cầu đi mua truyện tranh, chuẩn bị đồ cá nhân, thậm chí chăm sóc thú cưng cho nghệ sĩ, bị chửi mắng công khai hay làm việc không lương… Từ đó, một câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng lại không dễ trả lời được đặt ra: những việc này có phải là một phần của công việc trợ lý, hay là dấu hiệu của sự lạm dụng đã bị bình thường hóa trong một ngành nghề đặc thù?
Trong suy nghĩ của nhiều người, trợ lý nghệ sĩ là một công việc có phần hấp dẫn khi được làm việc gần gũi với người nổi tiếng, tiếp cận hậu trường giải trí và có cơ hội mở rộng mối quan hệ trong ngành. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy đây là một trong những vị trí “vô hình” nhất, khi phần lớn giá trị công việc nằm ở những điều không được nhìn thấy. Một lịch trình được sắp xếp trơn tru, một buổi ghi hình diễn ra đúng giờ, hay một nghệ sĩ xuất hiện trước công chúng với hình ảnh chỉn chu đều là kết quả của hàng loạt chi tiết nhỏ được chuẩn bị từ trước, và trong đó, trợ lý là người trực tiếp đảm nhận phần lớn công việc hậu trường.
Một người từng làm trợ lý nghệ sĩ chia sẻ rằng trong công việc này gần như không tồn tại khái niệm “đó không phải việc của tôi”, bởi bất kỳ trục trặc nào xảy ra cũng có thể quay ngược lại trở thành trách nhiệm của trợ lý. Chính đặc thù này khiến phạm vi công việc luôn ở trạng thái mở rộng, bao trùm từ các đầu việc mang tính chuyên môn như quản lý lịch trình, làm việc với đối tác cho đến những việc cá nhân như chuẩn bị đồ dùng, mua sắm hay xử lý các nhu cầu phát sinh trong đời sống thường ngày của nghệ sĩ.
Ở một mức độ nhất định, việc trợ lý hỗ trợ những công việc cá nhân không phải là điều quá xa lạ hay hoàn toàn phi lý. Trong bối cảnh lịch trình của nghệ sĩ thường xuyên dày đặc và chịu áp lực cao, việc có một người thay mặt xử lý các công việc bên ngoài giúp họ duy trì hiệu suất làm việc là điều có thể hiểu được. Tuy nhiên, khi mọi công việc đều có thể được “gán” cho trợ lý, ranh giới giữa hỗ trợ hợp lý và vượt quá giới hạn bắt đầu trở nên khó phân định.
Một trợ lý được cho là của một nữ ca sĩ nổi tiếng Vbiz cho biết ban đầu những việc ngoài chuyên môn chỉ mang tính hỗ trợ nhất thời, nhưng theo thời gian lại dần trở thành trách nhiệm mặc định. Khi đó, vấn đề không còn nằm ở bản thân công việc, mà nằm ở việc không có bất kỳ tiêu chuẩn nào để xác định đâu là giới hạn hợp lý. Những công việc như đi mua đồ cá nhân hay chăm sóc thú cưng, tự thân chúng không sai, nhưng khi đi kèm với áp lực về thời gian, việc phải tự ứng chi phí, hoặc thậm chí là cách ứng xử thiếu tôn trọng, câu chuyện đã không còn dừng lại ở đặc thù nghề nghiệp.
Đặt trong bối cảnh rộng hơn của ngành truyền thông – giải trí, có thể thấy đây không phải là hiện tượng cá biệt. Trước đó, một bài đăng tuyển thực tập sinh từng gây tranh cãi khi yêu cầu ứng viên làm việc gần như toàn thời gian nhưng không có lương, hoặc chỉ nhận mức hỗ trợ rất thấp, đổi lại là cơ hội “được gặp người nổi tiếng” và “được tham gia các sự kiện”. Dù ở hai vị trí khác nhau, điểm chung giữa thực tập sinh và trợ lý nghệ sĩ nằm ở việc họ đều đang chấp nhận đánh đổi quyền lợi vật chất để đổi lấy cơ hội tiếp cận ngành nghề và các mối quan hệ.
Nghề trợ lý nghệ sĩ hiện vẫn đang tồn tại trong một khoảng trống về định nghĩa
Một người từng làm thực tập sinh trong lĩnh vực này thừa nhận rằng nhiều bạn trẻ bước vào ngành với tâm lý chỉ cần “được làm trong nghề” là đủ, nhưng thực tế cho thấy những giá trị mang tính trải nghiệm không thể thay thế hoàn toàn cho nhu cầu sống cơ bản. Khi tư duy đánh đổi này trở nên phổ biến, nó vô hình trung tạo ra một mặt bằng mới, nơi việc làm nhiều hơn nhưng nhận lại ít hơn dần được xem như điều hiển nhiên.
Yếu tố khiến những bất cập này khó được nhận diện và thay đổi nằm ở một dạng “quyền lực mềm” tồn tại trong ngành. Mối quan hệ giữa nghệ sĩ và trợ lý, hay giữa người có kinh nghiệm và người mới, không phải lúc nào cũng được thiết lập bằng các điều khoản rõ ràng mà thường dựa trên sự tin tưởng cá nhân và kỳ vọng về cơ hội trong tương lai. Trong bối cảnh đó, bên nắm giữ cơ hội luôn có vị thế mạnh hơn, còn bên còn lại dù nhận thức được vấn đề vẫn khó có thể từ chối hoặc lên tiếng.
Một người trong nghề chia sẻ rằng ngay cả khi cảm thấy công việc vượt quá giới hạn, việc nghỉ việc cũng không phải lựa chọn dễ dàng, bởi ngành giải trí có phạm vi tương đối hẹp và các mối quan hệ mang tính liên kết cao. Sự im lặng vì thế không hoàn toàn là sự chấp nhận, mà đôi khi là cách để giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, khi sự im lặng kéo dài, những điều bất hợp lý rất dễ bị xem là bình thường.
Trong các cuộc tranh luận, không ít ý kiến cho rằng nếu không chịu được áp lực hoặc cách làm việc, người lao động hoàn toàn có thể lựa chọn rời đi. Ở góc độ cá nhân, đây là một quan điểm có lý, bởi mỗi người đều có quyền quyết định môi trường làm việc phù hợp với mình. Tuy nhiên, cách tiếp cận này chỉ giải quyết được trường hợp cụ thể mà không chạm đến gốc rễ của vấn đề. Nếu một môi trường vận hành dựa trên những tiêu chuẩn mơ hồ, việc thay đổi con người sẽ không làm thay đổi bản chất vận hành của hệ thống đó.
Thực tế cho thấy nghề trợ lý nghệ sĩ hiện vẫn đang tồn tại trong một khoảng trống về định nghĩa, khi chưa có một bản mô tả công việc mang tính chuẩn mực, chưa có ranh giới rõ ràng giữa công việc và đời sống cá nhân, cũng như chưa có những quy chuẩn ứng xử được công nhận rộng rãi. Trong bối cảnh đó, mỗi nghệ sĩ và mỗi trợ lý buộc phải tự thiết lập quy tắc riêng, và khi hai hệ quy chiếu này không gặp nhau, mâu thuẫn là điều khó tránh khỏi.
Cũng cần nhìn nhận rằng không phải mọi mối quan hệ giữa nghệ sĩ và trợ lý đều tiêu cực. Trên thực tế, có nhiều trường hợp hai bên hợp tác dựa trên sự tôn trọng và thấu hiểu, trong đó trợ lý không chỉ là người hỗ trợ mà còn trở thành cộng sự lâu dài.
Trong showbiz, đã từng thấy rất nhiều những trường hợp trợ lý đồng hành gắn bó với nghệ sĩ vô cùng thân thiết, sau đó trở thành quản lý và được hưởng nhiều đặc quyền, tiền thưởng lớn. Đáng chú ý, không ít trường hợp từ vị trí trợ lý đã có bước ngoặt lớn về cuộc sống, thậm chí được công chúng biết đến rộng rãi, tiêu biểu như Thuý Kiều – trợ lý của Ngọc Trinh.
Xuất thân từ cuộc sống giản dị tại Trà Vinh, Thuý Kiều bén duyên với công việc trợ lý và nhanh chóng trở thành người đồng hành thân thiết của Ngọc Trinh. Không chỉ dừng ở mối quan hệ công việc, cả hai gắn bó như chị em, với việc Thuý Kiều được sống cùng trong biệt thự, theo chân đi du lịch nhiều nơi và được hỗ trợ chăm chút ngoại hình. Nhờ đó, cô thường xuyên xuất hiện trong những khung hình sang chảnh, từ resort cao cấp đến du thuyền, thậm chí trở thành gương mặt quen thuộc qua các vlog triệu view, cho thấy một khía cạnh khác của nghề trợ lý – nơi quyền lợi và sự gắn bó có thể mở ra những cơ hội vượt ngoài kỳ vọng ban đầu. Và tất nhiên, ở đó chưa thấy sự đấu tố, hẳn học và bất mãn nào.
Trở lại với câu hỏi ban đầu, việc một trợ lý thực hiện những công việc như mua đồ cá nhân hay chăm sóc thú cưng không phải là điều sai trong mọi hoàn cảnh. Nhưng vấn đề cốt lõi chưa bao giờ nằm ở việc họ làm gì, mà nằm ở cách họ được đối xử khi thực hiện những công việc đó.
