Trước phản ứng của khán giả về câu hát “Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu”, nhạc sĩ Châu Đăng Khoa một lần nữa lên tiếng phản hồi, nói anh ghi nhận và trân trọng tất cả ý kiến đóng góp và tình yêu thương của mọi người dành cho ca khúc “Người Việt mình thương nhau”.
Tối qua, nam nhạc sĩ chủ động viết lại phần lời mới cho câu hát đó, với mong muốn ca khúc được lan tỏa trọn vẹn hơn trong tinh thần yêu thương, tự hào và gắn kết của người Việt mình. Nhạc sĩ sửa câu hát “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” thành “dẫu bão giông vẫn chẳng hề cúi đầu”.
Trước đó tối 23/4, Cẩm Ly và Hoà Minzy ra mắt MV Người Việt mình thương nhau. Ca khúc do Châu Đăng Khoa chấp bút, mang thông điệp tôn vinh những nét đẹp văn hóa cùng tinh thần đoàn kết, yêu thương của người Việt.
MV lên sóng nhanh chóng thu hút lượng lớn người xem và tạo ra nhiều luồng thảo luận trên mạng xã hội. Bên cạnh những phản hồi tích cực về giai điệu và hình ảnh, ca khúc lại vấp phải tranh cãi xoay quanh câu hát “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu”.
Nhiều ý kiến bày tỏ sự khó hiểu trước cách sử dụng hình ảnh này. Một bộ phận khán giả cho rằng câu hát đi ngược lại ý nghĩa quen thuộc của thành ngữ “lúa chín cúi đầu”.
Theo quy luật tự nhiên, bông lúa khi chín trở nên nặng hạt nên trĩu xuống, từ đó gợi liên tưởng đến người có tri thức, thành tựu thường điềm đạm, không phô trương. Vì vậy, đối chiếu với câu hát “lúa chín mà không cúi đầu”, khán giả nói đây lại là biểu hiện của “lúa lép, kém chất lượng”, từ đó mang hàm ý tiêu cực.
Nhạc sĩ Châu Đăng Khoa giải thích câu hát được đặt trong mạch cảm xúc về niềm tự hào dân tộc, đặc biệt khi đi cùng những cụm từ như “người con của nước Nam”, “thương nhau từ bom đạn”. Vì vậy, “chẳng hề cúi đầu” không mang ý nghĩa kiêu ngạo mà nhấn mạnh tinh thần không khuất phục trước khó khăn, áp lực hay biến cố lịch sử.
MV “Người Việt mình thương nhau” do Cẩm Ly, Hoà Minzy thể hiện.
Nam nhạc sĩ kết luận, hình ảnh “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” là cách anh khắc họa một dân tộc đi qua nhiều biến động nhưng không gục ngã, vẫn giữ được lòng tự tôn và tinh thần ngẩng cao đầu. Châu Đăng Khoa nhấn mạnh thông điệp cốt lõi, người Việt có thể khiêm nhường, nhưng chưa bao giờ là một dân tộc cúi đầu.
“Tôi hiểu rằng nếu tách riêng câu hát này ra, có thể sẽ có những cách hiểu khác nhau. Tuy nhiên nếu đặt nó trong ngữ cảnh của toàn bộ bài hát – ‘người con của nước Nam’, ‘thương nhau từ bom đạn’, ‘người Việt mình thương nhau’ – thì câu hát này không nói về sự ngạo mạn, mà nói về khí phách.
Với tôi, ‘lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu’ là hình ảnh rất đẹp của người Việt Nam: đã đi qua bão giông nhưng không gục ngã, từng chịu nhiều mất mát nhưng không mất lòng tự tôn, trưởng thành trong đau thương nhưng vẫn ngẩng cao đầu mà sống”, nhạc sĩ chia sẻ.
Tuy nhiên, theo tiến sĩ ngôn ngữ, nhà thơ Đỗ Anh Vũ, cách nói “Bông lúa chín thường cúi đầu” nguồn gốc từ một câu ngạn ngữ của Nhật. Khi được du nhập vào Việt Nam, nhiều người tạo thêm một vế đi trước và hình thành nên đơn vị tục ngữ mới: Sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu.
“Hình ảnh lúa chín cúi đầu mang ý nghĩa biểu tượng về đức tính khiêm tốn. Người càng biết rõ, ý thức rõ về giá trị của mình thì chẳng bao giờ phải phô trương khoe mẽ. Trong câu hát “Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” gần đây chúng ta nghe, tôi thấy cách diễn đạt này chưa được ổn. Bản thân cách dùng gốc cũng hợp với quan sát tự nhiên, hợp với quy luật vật lý của bông lúa chín trong khi câu hát đi ngược lại với thực tế”, tiến sĩ Đỗ Anh Vũ nói.
