Tháng 3/2025, một đoạn video quay bên trong nhà máy tại Trung Quốc vừa mang đến cái nhìn đầy lo ngại về tương lai ngành việc làm khi trí tuệ nhân tạo (AI) chiếm ưu thế. Một tòa nhà bình thường ở Xương Bình, Bắc Kinh (Trung Quốc) đang vận hành khác biệt giữa bối cảnh AI bùng nổ mạnh mẽ.
Trung Quốc có khoảng 6 triệu nhà máy hoạt động ngày đêm để sản xuất lượng lớn sản phẩm tiêu dùng cho toàn thế giới. Nhưng cơ sở ở Xương Bình lại làm mọi thứ theo cách rất riêng. Nhà máy hoạt động trong tình trạng hoàn toàn tối tăm, ngoại trừ vài tia lửa lóe lên khi các chi tiết được hàn lại. Điều này không phải để cắt giảm hóa đơn tiền điện, mà bởi vì không một “công nhân” nào ở đây cần ánh sáng để nhìn. Đây chính là thế giới mới của ngành sản xuất vận hành bằng robot suốt 24/7.
Bên trong nhà máy không ánh đèn ở Trung Quốc
Thế giới mới của những dây chuyền tự động hóa
Cuối năm ngoái, hãng điện tử Xiaomi đã trình làng nhà máy thông minh thế hệ mới, phô diễn một cơ sở tự động hóa hoàn toàn do AI thúc đẩy, nâng cao tiêu chuẩn về hiệu suất, độ chính xác và tính bền vững.
Được mệnh danh là “nhà máy không đèn”, cơ sở này vận hành từng giây mỗi ngày không cần con người can thiệp, tích hợp AI và dữ liệu lớn để tối ưu hóa quy trình. Robot đã tham gia lắp ráp xe cộ, đồ điện tử từ lâu, nhưng sự dịch chuyển đột ngột khỏi yếu tố xương thịt trên sàn nhà máy mang lại cái nhìn đầy bất an về tương lai việc làm.
Nhà máy tự vận hành với tốc độ sản xuất một chiếc điện thoại thông minh mỗi giây. Từ khâu xử lý nguyên liệu thô đến lắp ráp cuối cùng, robot đảm nhận mọi thứ, loại bỏ lỗi do con người và đảm bảo chất lượng hàng đầu. Những mối bận tâm như giờ ăn trưa, nghỉ hút thuốc, luật lao động hay thời gian bấm thẻ tan làm đều không còn ý nghĩa.
Khi các linh kiện điện tử phức tạp được lắp ráp, hệ thống nhà máy giao tiếp với nhau theo thời gian thực, tự điều chỉnh để đạt hiệu suất tối ưu và giảm thiểu sai sót. Hệ thống AI tự phát triển sẽ giám sát quy trình trực tiếp, phát hiện sự cố lập tức trước khi chúng thành lỗi sản phẩm. Xiaomi còn tích hợp hệ thống hút bụi tự động giúp linh kiện luôn sạch sẽ, loại bỏ nhu cầu thuê nhân viên vệ sinh nhờ khả năng tự bảo trì. Hãng đã đổ 2,4 tỷ nhân dân tệ (khoảng 8.352 tỷ đồng) vào cơ sở rộng 81.000 mét vuông này để đạt năng lực sản xuất 10 triệu thiết bị hàng năm, dẫn đầu quy trình chế tạo các dòng điện thoại gập MIX Fold 4 và MIX Flip.
Vực sâu xáo trộn của thị trường lao động toàn cầu
Vượt ra ngoài phạm vi Xiaomi, nhà máy này là bản thiết kế mẫu cho tương lai ngành sản xuất toàn cầu. Cuộc đua vũ trang AI tăng tốc đến mức không thể kiểm soát, thúc đẩy các tập đoàn lớn tìm kiếm lợi thế vượt trội trước đối thủ. Điều đó đồng nghĩa với việc lượng lớn công việc đơn điệu sẽ bị thay thế bởi robot, một hiện tượng khiến các nhà phân tích lo ngại nhiều năm qua. Dù vậy, một số chuyên gia lập luận con người vẫn cần được tuyển dụng, nhưng tập trung vào kỹ năng tối ưu hóa công nghệ hiện có.
Báo cáo Tương lai Việc làm của Diễn đàn Kinh tế Thế giới dự báo 23% việc làm sẽ trải qua sự dịch chuyển mang tính địa chấn do AI trong 5 năm tới. Báo cáo tóm tắt chương tiếp theo của lịch sử bằng từ duy nhất: “Xáo trộn”.
Tiến bộ công nghệ và số hóa đang đứng đầu làn sóng suy thoái thị trường lao động này. Trong 673 triệu việc làm thuộc dữ liệu báo cáo, các đơn vị kỳ vọng mức tăng trưởng cấu trúc là 69 triệu việc làm và giảm 83 triệu việc làm. Dữ liệu khẳng định 42% công việc kinh doanh sẽ tự động hóa vào năm 2027, ước tính 44% kỹ năng của lực lượng lao động hiện tại bị xáo trộn và 60% yêu cầu phải đào tạo thêm trong vòng 5 năm.
Những nhà máy truyền thống sẽ ra sao?
Hồi chuông cảnh báo từ các chuyên gia
Hầu như bất kỳ ai làm việc liên quan đến máy tính đều chịu tác động khi lực lượng của chủ nghĩa tư bản hòa trộn với AI. Nỗi lo ngại lan rộng vì nhiều người tin con người đang tiến đi quá nhanh để điều chỉnh kịp thời.
Cuối năm ngoái, Liên Hợp Quốc đã nhấn nút tạm dừng việc để quyền lực không kiểm soát của AI nắm quyền chỉ huy, kêu gọi hợp tác toàn cầu thay vì để lực lượng thị trường lèo lái. Trong báo cáo trước thềm “Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai”, các chuyên gia gióng chuông cảnh báo về tình trạng thiếu giám sát quốc tế đối với AI, công nghệ gây lo ngại về việc bị lạm dụng, định kiến và sự phụ thuộc ngày càng lớn của nhân loại.
Nhiều nhân vật trong lĩnh vực AI bày tỏ lo ngại về cuộc đua toàn cầu hướng tới sự tối cao công nghệ, so sánh nó với nỗ lực điên cuồng thập niên 1940 để chế tạo quả bom nguyên tử đầu tiên. Người đàn ông được mệnh danh là “cha đẻ của AI” đã rời Google vào năm 2023 vì lo ngại công ty chưa đánh giá đầy đủ rủi ro, cảnh báo thế giới có thể bước vào “cơn ác mộng”.
Trong khi lợi ích trước mắt thể hiện rõ qua năng suất, mối bận tâm chính là chúng ta đang lao toàn lực về phía một chân trời sự kiện không thể dự đoán trước kết quả. Chắc chắn rằng những người đi đầu phát triển AI đang giàu lên cực kỳ nhanh chóng, nắm giữ nhiều quyền lực hơn đối với quỹ đạo hành tinh sau mỗi ngày.
Nguồn: news.com.au
